Upravljanje otpadom

 

 

Procena neophodnih sredstava za usklađivanje sa zakonodavstvom i sprovođenje neophodnih reformi u okviru poglavlja 27 iznosi oko 10 milijardi evra, od kojih je približno 10% potrebno izdvojiti za pravilno upravljanje otpadom. Nacionalna strategija upravljanja otpadom - sa programom približavanja Evropskoj uniji usvojena je 4. jula 2003. godine od strane Vlade Republike Srbije i predstavlja bazni dokument kojim se obezbeđuju uslovi za racionalno i održivo upravljanje otpadnom na nivou Republike Srbije. Rešenje koje je prikazano u Strategiji upravljanja otpadom navodi neophodnu infrastrukturu za postizanje zacrtanih dugoročnih ciljeva, i to 29 regionalnih sanitarnih deponija, 44 transfer stanice, 17 reciklažnih centara i 4 spalionice komunalnog otpada.

 

 

 

Evropska direktiva o odlaganju otpada na deponije 1999/31/EC je u Srbiji većim delom transponovana kroz Zakon o upravljanju otpadom, Uredbu o odlaganju otpada na deponije i druge podzakonske akte, dok se puna usklađenost očekuje krajem 2018. godine nakon revizije ovih dokumenata. Jedan od najvećih izazova u implementaciji leži u članu 14. ove direktive, koji se odnosi na neusklađene deponije. Puna implementacija odredbi ovog člana očekuje se 2032. godine a navedeno je zatvaranje neusklađenih deponija do 2028. i uspostavljanje regionalnih centara za upravljanje otpadom, izgradnja sanitarnih deponija, odlaganje otpada samo na usklađenim deponijama, sanacija i rekultivacija deponija, kao i izgradnja potrebne propratne infrastrukture.

 

Procenjeno je da se u Republici Srbiji organizovano sakuplja trenutno oko 60% komunalnog otpada. Sakupljanje je organizovano pretežno u urbanim oblastima, dok su ruralne oblasti znatno slabije pokrivene. Odlaganje otpada je trenutno jedini način organizovanog postupanja sa otpadom. U funkciji je 10 sanitarnih deponija (8 regionalnih i 2 lokalne), 164 lokalna smetlišta i oko 3500 divljih deponija.

 

Kapacitet postojećih deponija – smetlišta je u većini opština već popunjen, dok značajan broj deponija ne zadovoljava ni minimalne tehničke standarde. Oko 70% aktivnih deponija - smetlišta nije predviđeno prostorno-planskim dokumentima i nemaju urađenu studiju o proceni uticaja na životnu sredinu, ni potrebne dozvole. Problemi koji se javljaju su da često ne postoji kontrolisano odvođenje deponijskog gasa koji nastaje razgradnjom otpada u deponiji, što može dovesti do samopaljenja i požara ili eksplozije, kao i emisije zagađujućih materija. Procedne vode iz deponija se ne sakupljaju niti prečišćavaju, što ugrožava podzemne i površinske vode i zemljište zbog visokog sadržaja organskih materija i teških metala. Ne postoji sistematski monitoring emisija, procednih voda, deponijskog gasa itd.

 

Deponije-smetlišta sa najvećim rizikom po životnu sredinu i zdravlje ljudi su one koje se nalaze na udaljenostima manjim od 100 m od naselja ili na udaljenostima manjim od 50 m od obale reke, potoka, jezera ili akumulacije. Nakon sanacije, većina dosadašnjih odlagališta može biti pretvorena u transfer stanice i centre za sakupljanje reciklabilnog otpada, a preostala će se zatvoriti izgradnjom regionalnih deponija. Na divlja smetlišta, van kontrole opštinskih javnih komunalnih preduzeća, baca se oko 20% generisanog komunalnog otpada u Srbiji.

 

Izgrađene regionalne sanitarne deponije koje su u funkciji i koje zadovoljavaju sve tehničke zahteve su: ,,Duboko” Užice, ,,Vrbak“ Lapovo, Kikinda, ,,Gigoš“ Jagodina, ,,Željkovac-deponija dva“ Leskovac, ,,Mutina padina“ Pirot, ,,Jarak” Sremska Mitrovica, Pančevo, sanitarna deponija ,,Meteris“ Vranje i sanitarna deponija lokalnog karaktera u opštini Gornji Milanovac. Trenutno su u izgradnji regionalna sanitarna deponija Subotica, Nova Varoš i Inđija.

 

U tabeli ispod je prikazan broj izgrađenih deponija u periodu 2000-2015. po godinama.

Godina

2002.

2003.

2005.

2010.

2011

2014

2015

Broj izgrađenih sanitarnih deponija

1

1

2

2

1

1

2

 

 

Cilj Strategije upravljanja otpadom je da se do 2020. godine ojačaju profesionalni i institucionalni kapaciteti za upravljanje komunalnim i opasnim otpadom, a prvenstveno da se ostvari značajan porast broja stanovnika obuhvaćenih sistemom organizovanog sakupljanja komunalnog otpada i to sa sadašnjih 60% na 90% do 2020. godine. Osim toga, planirano je uvođenje odvojenog sakupljanja i tretmana opasnog otpada iz domaćinstava i industrije, obezbeđenje kapaciteta za spaljivanje (insineraciju) organskog industrijskog i medicinskog otpada, kao i uspostavljanje sistema upravljanja građevinskim otpadom i otpadom koji sadrži azbest. Osim toga postavljen je izazov za postizanje stope ponovnog iskorišćenja i reciklaže ambalažnog otpada (staklo, papir, karton, metal i plastika) od 25% do 2020, a čak 50% do 2030. godine.

 

 

 

 

 

Kretanje količine ambalaže stavljene na tržište i ponovo iskorišćenog ambalažnog otpada po godinama

(Upravljanje otpadom u Republici Srbiji u periodu 2011-2016. godine, Ministarstvo zaštite životne sredine, Agencija za zaštitu životne sredine, Beograd jul 2017. godine)

 

Strategija predviđa postizanje ciljnih vrednosti za odlaganje biorazgradivog otpada na deponije sledećom dinamikom: za 25% do 2022, za 50% do 2026, za 65% do 2030. godine u odnosu na referentnu 2008. godinu. Strategija takođe predviđa i smanjenje količina ovog otpada izgradnjom postrojenja za njegov tretman, podsticajima za kućno kompostiranje, odvojenim sakupljanjem i edukacijom.

 

Projekcija nastajanja opasnog otpada do 2020. godine će zavisiti od rada industrije i očekuje se da se količine od oko 100.000 t/god. u 2008. godini povećaju na 200.000 t/god. u 2020. godini. Projekcija količina neopasnog industrijskog otpada će, takođe, zavisiti od rada industrije, ali se očekuje da će rasti po stopi od oko 4% godišnje i 2020. godine će iznositi oko 1,1 milion t/god.

 

Za posebne tokove otpada (otpadne gume, istrošene baterije i akumulatori, otpadna ulja, otpadna vozila, otpad od električnih i elektronskih uređaja) usvojena je ciljna količina od 4kg po stanovniku odvojeno sakupljenog otpada električne i elektronske opreme iz domaćinstva do 2023. i najmanje 45% od baterija i akumulatora do 2016. Trenutno većinu količine otpad koji se izvozi čine baterije i akumulatori, dok više od polovine uvezenog otpada čini neopasan otpad-papir, papirna i kartonska ambalaža.