Zaštita od buke

Zvuk je sastavni deo svakodnevnog života i deo čovekovog okruženja i njegovo prisustvo je evidentno gotovo u svim sferama ljudskog života. Međutim, zvuk nas često uznemirava i svaki neželjen ili štetan zvuk je buka, koja se smatra zagađenja životne sredine. Procenjuje se da je značajan broj stanovnika Evrope izložen negativnim efektima zbog čega buka predstavlja jedan od glavnih lokalnih problema životne sredine sa značajnim posledicama po zdravlje stanovništva.

Zvuk može delovati na ljudsko zdravlje direktno na čulo sluha, ali i na ostale organe, izazivajući različite simptome i bolesti: nervoza, zamor, nesanica, pad koncentracije, glavobolja, visok krvni pritisak, lupanje srca, poremećaj rada žlezda itd. Prema uticaju na ljudski organizam, buka se može klasifikovati po stepenu jačine: 

- od 40 -50 dB izaziva psihičke reakcije,

- od 60 – 80 dB izaziva rastrojstvo vegetativnog nervnog sistema,

- od 90 – 110 dB izaziva slabljenje sluha,

- preko 120 dB izaziva oštećenje sluha i slušnog aparata, od 150 dB izaziva mehaničke povrede slušnog aparata, a od 170 dB smrt.

Buka u životnoj sredini, ili kako se često naziva - komunalna buka, je buka koju stvaraju svi izvori buke koji se javljaju u čovekovom okruženju.

 

 

Izvori buke (Izvor)

Glavni izvori komunalne buke su: saobraćaj (drumski, železnički i avionski), građevinske mašine, industrija, mašine za kućnu upotrebu (kosačica, motorna testera i sl.), sportske i rekreativne aktivnosti, koncerti, zabavni parkovi, alarmi. Takođe, tu su i izvori komunalne buke u zatvorenom prostoru kao što su: kućni aparati (usisivač, fen za kosu, veš mašina i sl.), ventilacioni sistemi i klima uređaji, pumpne stanice, trafostanice, uređaji za muzičku reprodukciju, proslave, i druge ljudske aktivnosti.

Nivo buke [dB] u životnoj sredini iz različitih izvora (Izvor

Iako predstavlja značajan problem, oblast buke nije u vrhu prioriteta kada je poglavlje 27 u pitanju, o čemu svedoči i podatak da od 2010. godine nije bilo nikakvih promena u zakonodavstvu. Međutim i Evropska zajednica je tek Zelenom knjigom (Green Paper) Evropske komisije iz 1996. godine buku eksplicitno definisala kao problem u životnoj sredini. Tada su utvrđena su dva pravca delovanja:

  1. opšta politika u oblasti buke: zajednički metodi za procenu izloženosti buci, ustanovljavanje zajedničkog indeksa izloženosti buci, ograničavanje prenosa buke, razmena informacija i iskustava, unapređivanje koherentnosti programa istraživanja u oblasti buke i
  2. smanjivanje emisija na izvoru: drumski, železnički i vazdušni saobraćaj i buka od opreme koja se koristi na otvorenom prostoru.

Najznačajniji deo politike EU u ovoj oblasti usmeren je ka smanjivanju buke putem uvođenja obaveznih tehničkih standarda za proizvode, kao i ustanovljavanja graničnih vrednosti emisije za pojedine proizvode (motorna vozila, motocikli, avioni, kućni aparati, različita oprema). Jedan od osnovnih ciljeva je smanjenje broja ljudi koji su dugoročno ugroženi natprosečnim nivoom buke, a naročito buke iz saobraćaja.

U Republici Srbiji 2016. godine analizirano je 14 gradova i 5 aglomeracija (Beograd, Novi Sad, Niš, Kragujevac i Subotica) sa ukupno 195 mernih mesta. Ukupni indikator buke u životnoj sredini – Lden, opisuje ometanje bukom za vremenski period od 24 časa, a indikator noćne buke – Lnight, opisuje ometanje bukom u toku noći od 22 do 06h. 

Procentualna raspodela mernih mesta za različite opsege ukupnog indikatora buke za odabrane gradove na teritoriji Republike Srbije u 2016. godini (Izvor)

 

Procentualna raspodela mernih mesta za različite opsege indikatora noćne buke za odabrane gradove na teritoriji Republike Srbije u 2016. godini (Izvor)

Broj stanovnika izložen opsezima ukupnog indikatora buke od saobraćaja u 2016. godini (Izvor)

Broj stanovnika izložen opsezima indikatora noćne buke od saobraćaja u 2016. godini (Izvor)

Strateške karte buke izrađuju se za aglomeracije veće od 100000 stanovnika i revidiraju se jednom u pet godina. Strateške karte buke se izrađuju i za glavne puteve (prosečni godišnji protok preko 3.000.000 vozila), glavne pruge (protok preko 30.000 vozova) i glavne aerodrome (preko 50.000 operacija godišnje). 

Primer strateške karte buke iz 2014. Lden (levo) i Lnight (desno) za naselje liman u aglomeraciji Novi Sad (Izvor)

Osnovni set zakona i podzakonskih akata u oblasti buke donet 2010. godine čine Zakon o zaštiti od buke u životnoj sredini, Uredba o indikatorima buke, graničnim vrednostima, metodama za ocenjivanje indikatora buke, uznemiravanja i štetnih efekata buke u životnoj sredini, Pravilnik o sadržini i metodama izrade strateških karata buke i načinu njihovog prikazivanja javnosti.

Nacrt Zakona o izmenama i dopunama Zakona o zaštiti od buke je u završnoj fazi, a prema planu transpozicije, ovaj zakon trebalo bi da bude donet 2018. godine, dok bi 2019. trebalo da bude doneta Uredba o indikatorima buke, graničnim vrednostima, metodama za ocenjivanje indikatora buke, uznemiravanja i štetnih efekata buke u životnoj sredini, kao i Pravilnik o metodologiji izrade akcionih planova i Pravilnik o sadržini i metodama izrade strateških karata buke i načina njihovog prikazivanja javnosti.

Evropska direktiva 2002/49/EC o proceni i upravljanju bukom u životnoj sredini, predstavlja osnovni dokument u ovoj oblasti i on zahteva od država članica da svakih 5 godina pripremaju i objavljuju mape buke i akcione planove upravljanja bukom za: aglomeracije sa više od 100.000 stanovnika, glavne puteve (više od 3 miliona vozila godišnje), glavne železnice (više od 30.000 vozova godišnje), glavne aerodrome (više od 50.000 pokreta godišnje, uključujući male avione i helikoptere). Domaći propisi su delimično usklađeni i direktiva je delimično transponovana a puna transpozicija i implementacija ove direktive je predviđena do kraja 2021. godine.